Son aylarda dijital haklar, dijital dönüşüm, dijital yönetişim gibi konularda katıldığım etkinliklerde, çeşitli yaş, cinsiyet, eğitim, iş, kent, yaşam tarzından gençlerle tartışma ve sohbet imkânım oldu. Bu bahar, Habitat Derneği’nin Prof. Dr. Emre Erdoğan ile düzenli olarak hazırladığı Gençliğin İyi Olma Hali raporunun 6. sı da yayınlandı. Etkinliklerdeki tartışmalar ve raporun dayandığı anketin sonuçları birbirini destekliyor: gençler için özgürlük ve demokrasi öncelik olmaktan uzaklaşıyor.
Özgürlük mü?
Dijital haklar ve özgürlükler üzerine bir istişare etkinliğinde, örneğin, tek bir katılımcı özgürlüklerden ve demokrasiden konuşmuyor. Bunun dijitaldeki potansiyelinden de bahsetmiyor. Sanki haklarına sahipmiş fantazisi bile kurmuyor ki bu haklarının elinden alındığını da hissetmiyor ve acısını gidermek için senaryolar kurmuyor anlamına da geliyor.
Daha ziyade endişeler, riskler, dijital alanın kim tarafından nasıl düzenleneceği, hangi içeriklerin silinmesi hatta hiç girilememesi gerektiğine kadar varan, yani kendi alanını kendi elleriyle ve iştahla kısıtlayan bir tartışma sürüyor.
Sıra bana geldiğinde, dünyadaki demokratik krize rağmen, haklardan ve özgürlüklerden o kadar kolay vazgeçmemeyi, dijitalin sağladığı azıcık imkanı yakalayıp mümkün olduğunca alan açmayı düşünmeyi, teknolojinin kısıtlayıcı değil nasıl daha çok insanın daha iyi yaşamasına yardımcı olacak şekilde kullanılabileceğini düşünmeyi hatırlatırken gençlerin yüzünde tuhaf bir ifade, ne diyor bu şimdi der gibi bakıyorlar. Hepsinin önünde kahve.
Katılım mı?
Dijital yönetişim konulu başka bir etkinlikte, bir istişare simülasyonunda, sivil toplum temsilcileri rolündekiler, bir belediyenin veri yönetimi ile ilgili bir uygulamasının karar sürecine katılıyor. Süreçte aniden aslında o kararın çoktan alındığına işaret eden bir kriz çıktığı bilgisi geliyor. Sivil toplum rolündekiler belediyenin hazırlayacağı basın bülteninde krizi yönetmesi için hiç tereddüt etmeden yardıma koşuyorlar. Bülteni nasıl yazmaları gerektiğini bile düşünüyorlar.
Biri de çıkıp durun bu gerçek olamaz çünkü daha tartışıyoruz, henüz bir karar alınmadı, uygulamaya da geçilmedidemiyor. Ya da çoktan kararı aldınız, uygulamaya bile başladınız da bizi mi oyalıyorsunuz diye sorgulamıyor. Yoksabelediyenin itibarını kurtarmaya dahil olmayı mı katılım sanıyorlar? Bu defa da benim yüzümde tuhaf bir ifade, ne yapıyor bunlar şimdi der gibi bakıyorum. Hepsinin önünde kahve.
Değişen algılar
Ulusal ölçekte yapılan anket temelinde hazırlanan Gençliğin İyi Olma Hali Raporu’nda da yine özgürlük ve demokrasi beklentisinin ve algısının yıllar içinde değiştiğini görüyorum. Ankette sorulan “Başka bir ülkeye yerleşme isteme nedenleri” sorusuna, “daha fazla kişisel özgürlük istediğimden” cevabı 2019’da %11.7’den 2025’te %6.9’a düşüyor. Genel sıralamada da 2019’da “daha iyi iş olanakları” cevabının hemen ardından ikinci sırada yer alırken, 2025’te bu neden 5. sıraya geriliyor.
Soruya, bu yazıyı ilgilendiren bir diğer ilginç yanıt “Türkiye’de düşünce özgürlüğü olmamasından” ise 2019’da %5.2’den 2025’te %1.8’e iniyor. Bu oldukça kapsamlı raporun bulgularını gençlerle tartışırken daha ziyade ekonomik boyutlara odaklanıyorlar. Özgürlük detayı gözden kaçıyor, ben dile getirince, hızlıca bir a evet. Hepsinin elinde kahve.
Kahve mi, özgürlük mü?
Özgürlükler, haklar, demokrasi gibi kavramların noksan olduğu her tartışmada gençlerin vazgeçemediği belli olan kahveye bakınca aklıma gelen o tuhaf soru: Yoksa günümüz Türkiye gençliğinin özgürlük beklentisi dilediği zaman kahve içebilmek mi?
Yine aynı rapora göre, yeteri kadar kazanmadığını düşünen gençler, az buldukları gelirleriyle ancak pahalı termoslara doldurdukları pahalı kahveleri içerek mi özgür hissediyorlar, ya da davet edildikleri etkinliklerde akranlarıyla kahve içince toplumsal süreçlere katıldı mı hissediyorlar?
Kahve kokusu güzeldir, yalnız da eşlik edenlerle de iyi zaman geçirtir, yanında çikolata da ne iyi gider. Seversin. Ama soğuduğunda bir an düşünmez dökersin. Gençlerin de kahvesi bir gün soğur. O zaman ya yeni kahve alırlar ya da belki, onlara yurttaşlık hak ve özgürlüklerini hatırlatacak çıkarsa, yeni bir dünya hayal ederler.
Gençliğin İyi Olma Hali Raporu
https://habitatdernegi.org/wp-content/uploads/2026/05/GIOH6_Detayli-Rapor.pdf
