ABD ve İsrail’in İran’a saldırısı sonrası başlayan savaş, İran'a yakın Irak yönetimini ürküttü. Ülkede askerî harcamalara büyük kaynak ayrılırken uzun süredir bekletilen zorunlu askerlik uygulaması için harekete geçildi. Meclis'e gelen tasarının görüşmelerine başlandı. Tasarının yasalaşması halinde Irak vatandaşları 19 yaşından itibaren askere alınacak.
İran’a yönelik saldırının ardından Irak’ta milis ordusu Haşdi Şabi’ye yönelik ABD ve İsrail saldırısının artması, diğer yandan Suriye ordusunun sınır hattına ağır silahlarla konuşlanması Şii yönetimi kapsamlı askerî önlemler almaya zorladı. Bu kapsamda Irak ordusunun yeniden yapılanması için zorunlu askerlik uygulamasının ilk adımı atıldı.
Irak Parlamentosu'nda gündeme gelen yeni zorunlu askerlik yasa tasarısı, 19 yaşından itibaren askerliği zorunlu kılıyor. Tasarının Irak Meclisi’nden geçmesi halinde, eğitim durumuna göre Irak vatandaşları 3 ile 18 ay arasında değişecek olan askerlik hizmeti yapacak. Yasaya uymayanlar hakkında hapis, 2 milyon dinara kadar para cezası ve yurt dışına çıkış yasağı bekliyor. Ailenin tek erkek çocukları ise askerlik görevinden muaf tutulacak.
Meclis’te görüşülmeye başlandı
Irak Parlamentosu, 2003 yılından bu yana uygulanmayan ve yıllardır tartışmalara konu olan zorunlu askerlik yasa tasarısının onaylanması yönünde görüşmelere başlandı. Dün gerçekleştirilen oturumda, 198 milletvekilinin katılımıyla tasarının ilk görüşmelerine başlandı. Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) grubu, Cumhurbaşkanlığı seçimini protesto amacıyla oturumlara katılmama kararı doğrultusunda görüşmelere katılmadı.
“Zorunlu askerliğe dönüş” endişesi
Erbil merkezli Rudaw TV’nin haberine göre, zorunlu askerlik tasarısı ilk olarak 2021 yılında hazırlandı ancak önceki parlamento dönemindeki siyasi anlaşmazlıklar nedeniyle rafa kaldırıldı. Tasarı, içerdiği 66 madde ile yeniden gündemde.
Tasarının meclise sunulması, "zorunlu askerliğe yeniden dönüş" endişesi taşıdığı için sivil toplum ve siyaset cephesinde çeşitli tepkilere yol açtı. Gelen eleştiriler üzerine bir açıklama yapan Meclis Başkanı Heybet Halbusi, yasa tasarısının "zorunlu askerlik" olarak adlandırılmasına karşı olduğunu belirterek amaçlarının toplumu askerileştirmek olmadığını savundu.
Tasarı metninde, uygulamanın asıl gerekçesinin Irak ordusunu güçlendirmek ve erkek vatandaşlara vatan hizmeti fırsatı sunmak olduğu ifade ediliyor.
"Mali külfeti çok ağır olur"
İlk görüşmeleri tamamlanan ve ikinci görüşme aşamasına geçilecek olan tasarı, Irak Parlamentosu Güvenlik ve Savunma Komisyonu'nun da öncelikli gündemleri arasında. Komisyon, 19 Nisan'daki toplantısında tasarının "büyük bir titizlikle incelenmesine" karar verdi.
“1 milyon asker silah altına alınacak”
Güvenlik ve Savunma Komisyonu Üyesi Mazin Garip, söz konusu yasa tasarısının mevcut şartlarda onaylanmasını uzak bir ihtimal olarak gördüğünü belirtti. Tasarının ülkeye ciddi bir mali yük getireceğine dikkat çeken Garip, şunları kaydetti:
"Irak'ın ekonomik durumunun istikrarsız olduğu bir dönemde bu yasa tasarısı, hükümetin omuzlarındaki mali yükü daha da artırıyor. Eğer bu yasa çıkarsa, ilk etapta yaklaşık 1 milyon asker silah altına alınacak. Bu da maaşlar, barınma, gıda, erzak ve silahlanma için muazzam bir bütçe gerektiriyor."
Eğitim durumuna göre askerlik süresi
Tasarı, askerlik hizmetinin süresini gençlerin eğitim durumuna göre kademelendiriyor. Okuma yazma bilmeyenler, okulu bırakanlar veya ortaokulu bitirmeden 23 yaşını geçenler 18 ay, lise mezunları 12 ay, üniversite ve enstitü mezunları 9 ay, yüksek lisans mezunları: 6 ay, doktora mezunları: 3 ay askerlik yapacak.
Savaş durumunda 18 yaşa inecek
Gençler, 19 yaşını doldurdukları miladi yılın ocak ayının ilk gününden itibaren askerlik çağına girmiş sayılacak. Ancak savaş veya olağanüstü durumlarda Bakanlar Kurulu kararıyla 18 yaşını dolduranlar da silah altına alınabilecek.
Bedelli askerlik ve muafiyet şartları
Tasarıya göre her vilayette sağlık muayene komisyonları kurulacak. Sağlık ve fiziki şartları elverişli olmayanlar ile ailenin tek erkek çocuğu olanlar askerlikten muaf tutulacak.
Askerlikten muaf tutulacak diğer kesimler ise şöyle:
-Ordu ve güvenlik güçlerinde belirlenen süre boyunca fiilen ve gönüllü olarak görev yapanlar.
-Bakanlıkların veya İçişleri Bakanlığı'nın masraflarını karşılamasıyla askeri akademi ve enstitülerde okuyanlar.
-Belirlenen ücreti ödeyerek bedelli askerlik yapmak isteyenler.
Ağır yaptırımlar
Tasarı, askerlik görevinden kaçanlar için sert cezalar öngörüyor:
-19 ile 45 yaş arası Iraklı erkeklerin, askerliklerini tamamlamadan veya resmi muafiyet belgesi almadan yurt dışına çıkmalarına izin verilmeyecek.
-Çağrıya uyup muayene komisyonuna gitmeyenler 250 bin ile 1 milyon dinar arasında para cezasına çarptırılacak.
-Irak içindekiler 10 gün, yurt dışındakiler 30 gün içinde komisyona müracaat etmezse, haklarında 1 yıldan fazla hapis cezası istenecek.
-45 yaşını geçtiği halde askerlik görevini yerine getirmemiş kişilere ise 3 yıldan fazla hapis ile 500 bin ila 2 milyon dinar arasında değişen ağır para cezaları verilecek.
